Νέα μελέτη αναγνωρίζει 13 δαχτυλίδια που κατασκευάστηκαν από σίδηρο μετεωριτών πριν αρχίσει η Εποχή του Σιδήρου.
Αιώνες πριν ξεκινήσει στον ελλαδικό χώρο η Εποχή του Σιδήρου, οι ελίτ του Μινωικού και του Μυκηναϊκού πολιτισμού φαίνεται ότι φορούσαν δαχτυλίδια φτιαγμένα από σίδηρο μετεωριτών, αποκαλύπτει ελληνο-γαλλική μελέτη.
Ακόμα και την Εποχή του Χαλκού, η οποία διήρκεσε στην περιοχή της Ελλάδας περίπου μέχρι το 1100 π.Χ., οι μεταλλουργοί γνώριζαν πώς να κατεργάζονται τον σίδηρο σε μικρές ποσότητες.
O Ματιέ Γκουνέλ, αστροφυσικός του Γαλλικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας, και η Ελένη Μαντζουράνη, αρχαιολόγος του ΕΚΠΑ, χρησιμοποίησαν τη μέθοδο του φθορισμού ακτίνων Χ για να εξετάσουν 91 αντικείμενα από σίδηρο που προήλθαν από 33 αρχαιολογικούς χώρους και χρονολογούνται από τα 4.000 μέχρι τα 3.000 χρόνια πριν.
Τα περισσότερα τεχνουργήματα –δαχτυλίδια, βραχιόλια και εγχειρίδια- βρέθηκαν να περιέχουν ελάχιστες ποσότητες νικελίου, όπως είναι αναμενόμενο για τον σίδηρο που εξορύσσεται στη Γη.
Υψηλές συγκεντρώσεις νικελίου, ενός μετάλλου που αφθονεί στους μεταλλικούς μετεωρίτες, βρέθηκαν ωστόσο σε 13 δαχτυλίδια. Από αυτά, τα δέκα πιθανότητα φτιάχτηκαν με μετεωριτικό σίδηρο, ενώ τα υπόλοιπα τρία χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης, γράφουν οι ερευνητές.
Τα περισσότερα από τα εξωγήινα δαχτυλίδια προέρχονταν από πολυτελείς μυκηναϊκούς και μινωϊκούς τάφους –ένα βρέθηκε μάλιστα σε μινωϊκή νεκρόπολη, περασμένο στο δάχτυλο του σκελετού ενός ιερέα.
Οι 33 αρχαιολογικοί χώροι από τους οποίους προήλθαν τα αντικείμενα της μελέτης,. Οι κόκκινοι αριθμοί αντιστοιχούν σε ευρήματα που περιείχαν νικέλιο (Gounelle & Mantzourani, J. Archaeol. Sci., 2026)
«Οι παρατηρήσεις αυτές μας οδήγησαν στην υπόθεση ότι δαχτυλίδια, πιθανότατα κατασκευασμένα από μετεωρίτες, ενδέχεται να αποτελούσαν δημοφιλή σύμβολα εξουσίας μεταξύ επιφανών προσώπων, μελών της ανακτορικής ελίτ των Μινωιτών και των Μυκηναίων», γράφουν οι ερευνητές.
Δεδομένου όμως ότι οι μετεωρίτες δύσκολα εντοπίζονται στην ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη, το μέταλλο είναι πιθανό να εισήχθη από την Αίγυπτο, όπου οι μετεωρίτες ξεχωρίζουν στην άμμο της ερήμου και προστατεύονται από την οξείδωση λόγω χαμηλής υγρασίας.
Η περίπτωση των δαχτυλιδιών δεν είναι πάντως μοναδική: από μετεωριτικό σίδηρο πιστεύεται για παράδειγμα ότι κατασκευάστηκε ένα περίτεχνο εγχειρίδιο που βρέθηκε στον τάφο του Τουταγχαμών, το οποίο χρονολογείται στον 14ο αιώνα π.Χ.
Από σίδερο μετεωριτών ήταν επίσης κατασκευασμένα δύο τεχνουργήματα –ένα βραχιόλι και μια κεφαλή σκήπτρου- της Εποχής του Χαλκού που περιλαμβάνονται στον λεγόμενο Θησαυρό της Βιλένα στην Ισπανία.
Η νέα μελέτη δεν αναγνώρισε δαχτυλίδια μετεωριτικής προέλευσης που χρονολογούνται μετά τον 12ο π.Χ αιώνα, περίπου την εποχή που κατέρρευσε ο Μυκηναϊκός Πολιτισμός και άλλοι πολιτισμοί της Εποχής του Χαλκού στη Μεσόγειο.
Όπως γράφουν οι ερευνητές «είναι πιθανό ότι η μόδα των μετεωριτικών δαχτυλιδιών, σχεδόν αποκλειστική στη μινωϊκή και μυκηναϊκή Εποχή του Χαλκού, ξεθώριασε φυσικά όπως συμβαίνει με κάθε μόδα».
Κεντρική εικόνα: Gounelle & Mantzourani, J. Archaeol. Sci., 2026
