Οι μετρήσεις που σχετίζονται με τη γήρανση μπορούν να λειτουργήσουν προληπτικά πριν την εκδήλωση παθήσεων, αλλά και να βοηθήσουν στις αλλαγές του τρόπου ζωής.
Πόσο ετών είστε πραγματικά; Η χρονολογική σας ηλικία πιθανώς να μη συμβαδίζει με τη βιολογική. Μπορεί κάθε χρόνο να γιορτάζετε τα γενέθλιά σας, ωστόσο, ο οργανισμός σας «φυσάει» άλλον αριθμό από κεράκια κάθε φορά. Η βιολογική ηλικία αντικατοπτρίζει κάτι βαθύτερο: Πόσο γρήγορα γερνούν και λειτουργούν τα κύτταρα, οι ιστοί και τα όργανα του σώματός σας. Τα τελευταία χρόνια, η έρευνα γύρω από τους λεγόμενους βιοδείκτες της γήρανσης έχει σημειώσει τεράστια πρόοδο, με τους επιστήμονες να προσπαθούν να αναλύσουν και να καταγράψουν τις χημικές διεργασίες που σχετίζονται με τη φυσική φθορά του οργανισμού.
Το ενδιαφέρον έχει αυξηθεί σημαντικά, με ερευνητές και εταιρίες να αναπτύσσουν εργαλεία για τη μέτρηση της βιολογικής ηλικίας. Σε εξετάσεις αίματος ή λήψη σιέλου βασίζονται μερικά από τα τεστ που αναλύουν χημικές τροποποιήσεις του DNΑ -οι οποίες αλλάζουν με την πάροδο των ετών- πρότυπα και δεδομένα, ενώ κάποια υπολογίζουν την ηλικία ακόμα και μέσα από εικόνες του αμφιβληστροειδούς ή του προσώπου. Σύμφωνα με μελέτες, κάποια από αυτά τα τεστ μπορούν να προβλέψουν με ακρίβεια όχι μόνο τη βιολογική ηλικία ενός ανθρώπου, αλλά και τις επιπτώσεις από το στρες ή τις καθημερινές συνήθειες.
Γήρανση σε δύο διαφορετικά στάδια
Μελέτη που διεξήχθη από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ αποκάλυψε ότι ο άνθρωπος δε γερνά με σταθερό ρυθμό, αλλά παρατηρείται επιτάχυνση της διαδικασίας στην ηλικία των 44 ετών και στην ηλικία των 60 ετών. Σε εκείνες τις ηλικιακές φάσεις συμβαίνουν απότομες μεταβολές στα επίπεδα πρωτεϊνών και σε άλλου τύπου μοριακές ανακατατάξεις, επηρεάζοντας τον μεταβολισμό, την επικοινωνία των κυττάρων και την αναπαραγωγή πρωτεϊνών.
Αφορμή για την έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Nature Aging, στάθηκε η εκδήλωση προβλημάτων υγείας, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ και οι καρδιαγγειακές παθήσεις, ο κίνδυνος για τα οποία δεν αυξάνεται σταδιακά αλλά κλιμακώνεται απότομα έπειτα από μια ορισμένη ηλικία. Έτσι, εξέτασαν πιο προσεκτικά τους βιοδείκτες της γήρανσης για να διαπιστώσουν αν μπορούσαν να εντοπίσουν σχετικές αλλαγές. Ανίχνευσαν σαφή αλλαγή σε πολλά διαφορετικά είδη μορίων στα δύο αυτά στάδια.
Συγκεκριμένα, στα 40 παρατηρήθηκαν αλλαγές σε μόρια που σχετίζονται με τον μεταβολισμό των λιπιδίων, της καφεΐνης και του αλκοόλ, καθώς και τη λειτουργία της καρδιάς, του δέρματος και των μυών. Στα 60 με τον μεταβολισμό των υδατανθράκων και της καφεΐνης, τις καρδιαγγειακές παθήσεις, το δέρμα και τους μύες, τη ρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος και τη νεφρική λειτουργία. Στόχος των επιστημόνων είναι να κατανοήσουν καλύτερα πώς αλλάζει το ανθρώπινο σώμα και τα ευρήματα να αποτελέσουν βάση για περαιτέρω έρευνα.
Ποιοι είναι οι κρίσιμοι βιοδείκτες
Από τις χημικές αλλαγές στο DNA και το μήκος των τελομερών, μέχρι τη φλεγμονή, τη μεταβολική υγεία και τη σωματική φυσική κατάσταση, αυτοί οι δείκτες αποκαλύπτουν την πραγματική μας βιολογική ηλικία. Το καλύτερο; Πολλοί από αυτούς μπορούν να επηρεαστούν θετικά μέσω της διατροφής, της άσκησης, του ύπνου και ενός υγιεινού τρόπου ζωής.
Αναλυτικότερα:
-Tα λεγόμενα επιγενετικά ρολόγια που θεωρούνται από τις πιο ακριβείς μετρήσεις, καθώς υπολογίζουν τις χημικές τροποποιήσεις στο DNA, οι οποίες αλλάζουν με την ηλικία.
-Tο μήκος τελομερών, το οποίο μετρά τη σύντμηση των προστατευτικών καλυμμάτων στα χρωμοσώματα, που παρατηρείται όσο διαιρούνται τα κύτταρα και χρησιμεύει ως δείκτης γήρανσης, καθώς μειώνεται σταδιακά με κάθε κυτταρική διαίρεση.
-H C-αντιδρώσα πρωτεΐνη υψηλής ευαισθησίας (hs-CRP) υποδεικνύει χρόνια, χαμηλού βαθμού φλεγμονή, η οποία αποτελεί παράγοντα γήρανσης.
-Δείκτες όπως HbA1c (γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη) και επίπεδα ινσουλίνης αποκαλύπτουν τη σταθερότητα του μεταβολισμού και τον κίνδυνο ασθενειών που σχετίζονται με την ηλικία.
-Δείκτες όπως το VO2 max (καρδιοαναπνευστική ικανότητα) και η μάζα μυών συνδέονται άμεσα με τη φυσική και λειτουργική μακροζωία.
Πού χρησιμεύουν
Οι εφαρμογές των δεικτών αυτών είναι χρήσιμες σε προληπτικό επίπεδο αφού μπορούν να ανιχνευθούν οι πιθανότητες παθήσεων πριν εκδηλωθούν, αλλά και να προσαρμοστούν σε θεραπείες σύμφωνα με το βιολογικό προφίλ του κάθε ανθρώπου. Επιπλέον, μπορούν να λειτουργήσουν ως έναυσμα για αλλαγή στον τρόπο ζωής, με βελτιώσεις στη διατροφή, τον ύπνο και τη φυσική δραστηριότητα.
Βέβαια, πολλά από αυτά τα τεστ χρειάζονται ακόμα βελτιστοποίηση για ακόμα πιο ακριβή αποτελέσματα, ενώ οι ειδικοί προσπαθούν ακόμα να κατανοήσουν ποιοι ακόμα δείκτες σχετίζονται με τη γήρανση. Ταυτόχρονα, παρά τις βελτιώσεις που έχουν σημειωθεί σε μερικά από τα τεστ που κυκλοφορούν, παρατηρείται απόκλιση στην ακρίβειά τους ανάμεσα στις εταιρίες που τα εμπορεύονται. Επομένως, σύμφωνα με το ποιος θα αναλύσει τους δείκτες, η εκτιμώμενη βιολογική ηλικία μπορεί να διαφέρει σημαντικά. Επισημαίνεται, ότι δεν πρόκειται για διάγνωση, επομένως δεν παρέχονται πληροφορίες σχετικά με το πιθανό πρόβλημα πίσω από την πιο γοργή γήρανση.
Σε κάθε περίπτωση, οι βιοδείκτες ανοίγουν ένα νέο παράθυρο γύρω από το γιατί και πώς γερνάμε και ίσως στο μέλλον αποτελέσουν πολύτιμο εργαλείο για το πώς ο βιολογικός χρόνος μπορεί να μετρηθεί και, ακόμα, πώς να αναστραφεί.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image
