«Πρέπει να αποδεχτούμε ότι θα χάσουμε τα παιδιά μας». Για τους Γάλλους πολίτες, η φράση του στρατηγού Φαμπιέν Μαντόν, αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων, έπεσε τον Νοέμβριο σαν κεραυνός.
Η πιθανότητα σύγκρουσης με τη Ρωσία έως το 2030, προειδοποίησε, σημαίνει πως όλοι – όχι μόνο ο στρατός – οφείλουν να είναι έτοιμοι. Η Γαλλία, είπε, θα είναι ευάλωτη αν δεν προετοιμαστεί να «υποστεί».
Δεν είναι ο μόνος. Οι προειδοποιήσεις πληθαίνουν. Όπως το έθεσε τον Δεκέμβριο η επικεφαλής των βρετανικών υπηρεσιών πληροφοριών, Μπλεϊζ Μετρέγουελι, η Ευρώπη ζει «σε έναν χώρο ανάμεσα στην ειρήνη και τον πόλεμο».
Για τις χώρες που «ακουμπούν» τη Ρωσία – Βαλτικές, Πολωνία, σκανδιναβικές – η έννοια της «πολεμικής ετοιμότητας» είναι σχεδόν αυτονόητη. Στις μεγάλες δυτικοευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όμως, η απειλή εξακολουθεί να μοιάζει μακρινή: κάτι που παρακολουθείς από την οθόνη – όσο και εάν οι στρατηγοί φωνάζουν, όπως σημειώνει ο Economist.
Από τις προειδοποιήσεις στην πολιτική: θητεία, εφεδρείες, «βάση δεδομένων» επιστράτευσης
Το κλίμα αλλάζει και σε επίπεδο κορυφής. Στις 11 Δεκεμβρίου, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε προειδοποίησε ότι «πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για την κλίμακα πολέμου που έζησαν οι παππούδες ή οι προπαππούδες μας».
Λίγες ημέρες αργότερα, ο αρχηγός των βρετανικών ενόπλων δυνάμεων, αρχιπτέραρχος σερ Ρίτσαρντ Νάιτον, δήλωσε ότι η ασφάλεια «δεν μπορεί να ανατίθεται αποκλειστικά στις ένοπλες δυνάμεις».
Σε ορισμένες χώρες η αντιπολίτευση κάνει λόγο για «τακτικές φόβου». Στη Γαλλία, ο Φαμπιέν Ρουσέλ, επικεφαλής του Κομμουνιστικού Κόμματος, χαρακτήρισε την ομιλία του στρατηγού Μαντόν «απαράδεκτη πολεμοκαπηλεία». Παρ’ όλα αυτά, κυβερνήσεις σε όλη την Ευρώπη δείχνουν ότι αρχίζουν – έστω διστακτικά – να απαντούν σε δύο κατευθύνσεις: με κάποια μορφή στρατιωτικής υπηρεσίας και με προετοιμασία των πολιτών για έκτακτες συνθήκες.
Οι ένοπλες δυνάμεις σε ετοιμότητα
Στη Γερμανία, τον Δεκέμβριο συμφωνήθηκε νέο μοντέλο στρατολόγησης: από το 2026 όλοι οι 18χρονοι θα λαμβάνουν ερωτηματολόγιο που θα καταγράφει τη διάθεσή τους να υπηρετήσουν. Από το 2027, οι 18χρονοι άνδρες θα περνούν ιατρική εξέταση. Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια «δεξαμενή» δεδομένων για το ποιοι θα μπορούσαν να κινητοποιηθούν, στο πλαίσιο αυτού που ο υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους αποκαλεί Kriegstüchtigkeit – «ετοιμότητα για πόλεμο».
Στη Γαλλία, ο Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσε πρόγραμμα 10μηνης, αμειβόμενης, εθελοντικής στρατιωτικής υπηρεσίας για 18–25 ετών, που θα ξεκινήσει το 2026 (η υποχρεωτική θητεία καταργήθηκε το 1997). Στην Πολωνία, ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ εξετάζει στρατιωτική εκπαίδευση για όλους τους ενήλικες άνδρες, αν και προς το παρόν δεν υπάρχουν συγκεκριμένες προτάσεις. Το κοινό νήμα είναι σαφές: ενίσχυση εφεδρειών – και ταυτόχρονα μήνυμα προς κάθε επίδοξο αντίπαλο ότι οι κοινωνίες θα μπορούν να αντέξουν.
Το «σκανδιναβικό μάθημα» και το ευρωπαϊκό χάσμα
Γαλλία και Γερμανία δείχνουν να εμπνέονται από τον Βορρά. Η Φινλανδία και η Νορβηγία διατηρούν υποχρεωτική στράτευση εδώ και δεκαετίες. Στη Φινλανδία, όλοι οι άνδρες καλούνται στα 18, ενώ υπάρχει η προσδοκία ότι οι πολίτες θα συνεισφέρουν έμπρακτα στη συλλογική άμυνα της χώρας.
Η Γερμανία, μάλιστα, βασίζει το νέο της μοντέλο στη Σουηδία: το 2018, στο πλαίσιο της στρατηγικής «ολικής άμυνας», η Στοκχόλμη επανέφερε σύστημα όπου όλοι άνδρες και γυναίκες εγγράφονται υποχρεωτικά στα 18, και ο στρατός επιλέγει ένα μικρό ποσοστό για 11μηνη θητεία.
Πολλοί αναλυτές άμυνας εκτιμούν ότι η Γερμανία, αν θέλει να πιάσει τους φιλόδοξους στόχους στρατολόγησης, κάποια στιγμή θα χρειαστεί να φτάσει σε υποχρεωτική μορφή υπηρεσίας. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή εικόνα παραμένει άνιση.
Η Ιταλία ανέστειλε τη θητεία το 2005. Ο υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροζέτο σχεδιάζει να παρουσιάσει το 2026 νομοσχέδιο για εθελοντική εφεδρική δύναμη, ώστε να καλυφθεί έλλειμμα προσωπικού 30.000–40.000 στις ένοπλες δυνάμεις – αλλά το σχέδιο παραμένει ασαφές.
Η Ισπανία αυξάνει τις αμυντικές δαπάνες, αλλά προβλέπει μόνο μια μετριοπαθή αύξηση προσωπικού κατά 7.000 έως το 2029, χωρίς συζήτηση για στράτευση. Ακόμη και στη Βρετανία, παρά τα σχέδια επανεξοπλισμού, δεν υπάρχει πολιτική κουβέντα για επαναφορά θητείας.
Όχι μόνο στρατός: «πολεμική ετοιμότητα» στην καθημερινότητα
Αν στις στρατιωτικές λύσεις το χάσμα είναι εμφανές, στην προετοιμασία των πολιτών είναι ακόμη μεγαλύτερο. Στη Σουηδία, κάθε χρόνο πραγματοποιείται «εβδομάδα ετοιμότητας» για να μένει το θέμα στην ατζέντα. Το 2024, η κυβέρνηση έστειλε σε κάθε νοικοκυριό φυλλάδιο 32 σελίδων που ξεκαθαρίζει ότι από τα 16 έως τα 70 οι πολίτες αποτελούν μέρος της «ολικής άμυνας» και υποχρεούνται να υπηρετήσουν σε περίπτωση πολέμου ή απειλής πολέμου. Το εγχειρίδιο περιγράφει, με πρακτική λεπτομέρεια, τι πρέπει να αποθηκεύει μια οικογένεια (μπαταρίες, φακούς, κονσέρβες, νερό, χαρτί υγείας κ.ά.) και πώς βρίσκει καταφύγιο πολιτικής άμυνας.
Η Λιθουανία έχει αντίστοιχο οδηγό, με λίστα που φτάνει μέχρι σχοινί και… κιάλια, για επιβίωση τριών ημερών. Η Σουηδία σχεδιάζει επίσης να αυξήσει τη χρηματοδότηση της πολιτικής άμυνας στα 19,4 δισ. σουηδικές κορώνες το 2028, από 2,7 δισ. το 2022. «Δίνουμε τεράστια έμφαση σε μια προσέγγιση που αφορά ολόκληρη την κοινωνία», έχει δηλώσει ο υπουργός Πολιτικής Άμυνας Καρλ-Όσκαρ Μπόχλιν.
Στη δυτική Ευρώπη, αντίθετα, ανάλογα εργαλεία είναι σπάνια, όπως εξηγεί ο Economist. Η Ολλανδία έστειλε τον Νοέμβριο φυλλάδιο σε όλα τα νοικοκυριά για προετοιμασία σε έκτακτες καταστάσεις, συμπεριλαμβανομένου του πολέμου. Η Γαλλία έχει προετοιμάσει τους πολίτες για τρομοκρατικές επιθέσεις, αλλά όχι για το σενάριο που περιγράφει ο Ρούτε: «καταστροφή, μαζική κινητοποίηση, εκατομμύρια εκτοπισμένοι, εκτεταμένη οδύνη». Στην Ισπανία και την Ιταλία, η δημόσια συζήτηση σχεδόν δεν υπάρχει.
Οι Ευρωπαίοι διχασμένοι
Μια δημοσκόπηση σε εννέα χώρες που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο αποτύπωσε ωμά τη διαίρεση: το 77% των Πολωνών θεωρεί ότι υπάρχει «υψηλός κίνδυνος» πολέμου με τη Ρωσία τα επόμενα χρόνια, έναντι μόλις 34% των Ιταλών.
Παρ’ όλα αυτά, οι Ευρωπαίοι συμφωνούν στο πιο ανησυχητικό συμπέρασμα: κατά μέσο όρο 69% πιστεύει ότι η χώρα του δεν θα μπορούσε να αμυνθεί απέναντι στη Ρωσία. Το ποσοστό φτάνει 85% στην Ιταλία, 69% στη Γερμανία, 58% στην Πολωνία και 51% στη Γαλλία.
Οι στρατηγοί, με άλλα λόγια, δεν μιλούν πια μόνο σε κυβερνήσεις. Μιλούν σε κοινωνίες. Και το μήνυμά τους είναι ότι η «ασφάλεια» δεν είναι μια υπηρεσία που αγοράζεις – είναι μια συνθήκη που χτίζεις, με χρήματα, με οργάνωση, αλλά κυρίως με ψυχική προετοιμασία. Το ερώτημα για τη δυτική Ευρώπη δεν είναι αν ακούει τις προειδοποιήσεις. Είναι αν πιστεύει ότι την αφορούν.
πηγη naftemporiki.gr
