Η θεαματική επικράτηση των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές και ο έλεγχος των δύο σωμάτων του Κογκρέσου φέρνουν τον Ντόναλντ Τραμπ αντιμέτωπο με μια νέα πολιτική πραγματικότητα.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα του δικτύου Al Jazeera, αν και η νέα πλειοψηφία αποκτά ισχυρά όπλα για να φρενάρει τη νομοθετική του ατζέντα, να μπλοκάρει κονδύλια και να ανοίξει εξονυχιστικές έρευνες για τα πεπραγμένα της κυβέρνησης, η απουσία αυξημένης πλειοψηφίας δύο τρίτων αφήνει στον Αμερικανό πρόεδρο σημαντικά περιθώρια ελιγμών μέσω του προεδρικού βέτο και των εκτελεστικών διαταγμάτων.
Οι Δημοκρατικοί επικράτησαν στη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία των ΗΠΑ κατά τις ενδιάμεσες εκλογές της Τρίτης, καταφέροντας ένα συντριπτικό πλήγμα στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Το νέο Κογκρέσο που θα συγκληθεί στις αρχές Ιανουαρίου θα διαφέρει ριζικά από εκείνο των δύο πρώτων ετών της δεύτερης προεδρικής θητείας του Τραμπ, όταν οι Ρεπουμπλικανοί είχαν τον πλήρη έλεγχο και στα δύο νομοθετικά σώματα.
Παρότι οι Δημοκρατικοί θα διαθέτουν πλέον αυξημένη ισχύ για να ελέγχουν τις πρωτοβουλίες του Τραμπ και να καταψηφίζουν νομοσχέδια που τους βρίσκουν αντίθετους, ο εκάστοτε ένοικος του Λευκού Οίκου διατηρεί ευρείες εξουσίες χωρίς να απαιτείται η προηγούμενη έγκριση του Κογκρέσου.
Ακολουθεί η ανάλυση των κυριότερων μετώπων και του τρόπου με τον οποίο η νέα δημοκρατική πλειοψηφία ενδέχεται να επηρεάσει τις εξελίξεις:
Το μέτωπο του πολέμου με το Ιράν και οι δημοσιονομικοί περιορισμοί
Ο Τραμπ παραδέχθηκε την επίδραση που είχε η πολεμική σύρραξη με το Ιράν στην εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών. «Θεωρώ ότι ένα μέρος της ετυμηγορίας οφείλεται στο Ιράν, αλλά παράλληλα ο κόσμος κατενόησε τη σημασία των ενεργειών μου σχετικά με το ζήτημα αυτό», ανέφερε σε τηλεφωνική του συνέντευξη στο Fox News.
Η έντονη δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων για την έξαρση του πληθωρισμού και την κατακόρυφη αύξηση στο κόστος των καυσίμων και των ειδών πρώτης ανάγκης υπήρξε ο καθοριστικός παράγοντας για την αποδοκιμασία των Ρεπουμπλικανών. Οι Δημοκρατικοί εκμεταλλεύτηκαν το κύμα αυτό, εστιάζοντας την προεκλογική τους τακτική στην ακρίβεια και τις εσωτερικές κοινωνικές δαπάνες.
Ο Τραμπ ενέπλεξε τις ΗΠΑ στον πόλεμο κατά του Ιράν στο πλευρό του Ισραήλ τον Φεβρουάριο, χωρίς να λάβει την απαιτούμενη έγκριση του Κογκρέσου. Αν και διατηρεί τη δικαιοδοσία να διατάζει στρατιωτικές επιχειρήσεις, αναμένεται να συναντήσει ισχυρά εμπόδια από το νέο νομοθετικό σώμα. Οι βουλευτές και γερουσιαστές έχουν τη δυνατότητα να μπλοκάρουν πρόσθετες πιστώσεις όταν λήξει ο τρέχων προϋπολογισμός στις 11 Δεκεμβρίου, επιβάλλοντας στενό δημοσιονομικό κλοιό στις αποφάσεις της στρατιωτικής ηγεσίας.
Ωστόσο, ο Τζέιμς Μπόις, ερευνητής στο Κέντρο Αμερικανικής Πολιτικής του University College London, υπογραμμίζει ότι η διακοπή της χρηματοδότησης δεν αποτελεί απλή υπόθεση. «Με αμερικανικά στρατεύματα στο πεδίο των επιχειρήσεων, μια τέτοια κίνηση θα ήταν εξαιρετικά παρακινδυνευμένη και θα εκλαμβανόταν ως άμεση απειλή για τη ζωή των Αμερικανών στρατιωτών», εξηγεί.
Αναλυτές επισημαίνουν επίσης ότι η επίκληση της Πράξης Πολεμικών Εξουσιών (War Powers Resolution) δύσκολα θα περιορίσει τον Αμερικανό πρόεδρο. Αντίστοιχες προσπάθειες εφαρμογής του ομοσπονδιακού νόμου του 1973 στο παρελθόν κατέληξαν σε αδιέξοδο ή κατέστησαν ανενεργές.
Η εν λόγω νομοθεσία προβλέπει ότι ο πρόεδρος δύναται να αποκρούσει μια επικείμενη επίθεση, όμως οι πολεμικές δράσεις οφείλουν να ολοκληρωθούν εντός 60 ημερών, εκτός εάν μεσολαβήσει επίσημη κήρυξη πολέμου από το Κογκρέσο. Ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, ο πρόεδρος διατηρεί δικαίωμα βέτο, το οποίο ανατρέπεται αποκλειστικά με αυξημένη πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο σώματα.
Βάσει των εκτιμήσεων για τη νέα σύνθεση του Κογκρέσου, οι Δημοκρατικοί απέχουν σημαντικά από το όριο των δύο τρίτων.
Ο Σκοτ Λούκας, καθηγητής διεθνούς πολιτικής στο Ινστιτούτο Clinton του UCD στο Δουβλίνο, σημειώνει ότι παρά τους θεσμικούς περιορισμούς, οι Δημοκρατικοί μπορούν να προωθήσουν νομοθετικές πρωτοβουλίες «συνεργαζόμενοι με Ρεπουμπλικανούς που επιθυμούν να διαφοροποιηθούν από τον Τραμπ» μετά το σαφές μήνυμα αποδοκιμασίας των ψηφοφόρων.
«Για παράδειγμα, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς έχει εκφράσει την αντίθεσή του στον πόλεμο από την πρώτη στιγμή», αναφέρει ο Λούκας, υπενθυμίζοντας την επιστολή που απέστειλε την περασμένη εβδομάδα στον επικεφαλής ασφαλείας του Ιράν σε μια προσπάθεια αναβίωσης των διαπραγματεύσεων. «Θα πιέσει τώρα εντονότερα για τον τερματισμό των επιχειρήσεων;» διερωτάται.
Από την πλευρά του, ο Μπόις εκτιμά ότι το γεγονός πως ο Τραμπ διανύει τη δεύτερη και τελευταία θητεία του βάσει του Συντάγματος ενδέχεται να λειτουργήσει αντίστροφα, κάνοντάς τον να νιώσει ότι «έχει το ελεύθερο να δρα ανεξέλεγκτος στη διεθνή σκακιέρα».
«Υπό το βάρος των εσωτερικών πολιτικών πιέσεων, είναι πολύ πιθανό ο Ντόναλντ Τραμπ να κλιμακώσει τις ενέργειές του στη Μέση Ανατολή, επιδιώκοντας να αφήσει μια ισχυρή προεδρική παρακαταθήκη», προσθέτει.
Η μάχη των δασμών και οι εμπορικές σχέσεις
Κατά το προηγούμενο έτος, ο Τραμπ επέβαλε εισαγωγικούς δασμούς ύψους 10% έως 50% σε περίπου 90 χώρες, στοχεύοντας στη συρρίκνωση του εμπορικού ελλείμματος των ΗΠΑ. Η απόφαση αυτή, που προκάλεσε ισχυρούς τριγμούς στις διεθνείς αγορές, ακυρώθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο τον Φεβρουάριο, ωστόσο η αμερικανική κυβέρνηση προσπέρασε τον δικαστικό σκόπελο.
Λίγες μόλις ημέρες μετά την απόφαση, ο Τραμπ υπέγραψε νέο εκτελεστικό διάταγμα επικαλούμενος διαφορετική νομοθεσία, αυξάνοντας τους δασμούς από το 10% στο 15%. Εντούτοις, οι συγκεκριμένοι δασμοί έχουν ισχύ 150 ημερών, εκτός αν παραταθούν με εγκριτική απόφαση του Κογκρέσου.
Οι Δημοκρατικοί επισημαίνουν ότι η επιβολή των δασμών επιδείνωσε την κρίση του κόστους διαβίωσης, καθώς το πρόσθετο κόστος μετακυλίεται από τους Αμερικανούς εισαγωγείς στους καταναλωτές, κατηγορώντας τον Τραμπ ότι «επιβαρύνει ευθέως τα νοικοκυριά». Ένα Κογκρέσο υπό τον έλεγχο των Δημοκρατικών αναμένεται να πιέσει για εξαιρέσεις που θα ανακουφίσουν πρόσκαιρα τους εξαγωγείς, όμως ουσιαστική στροφή στην εμπορική πολιτική των ΗΠΑ μπορεί να υπάρξει μόνο μετά τις προεδρικές εκλογές του 2028.
Παράλληλα, ο Μπόις σημειώνει ότι «το ζήτημα της νομιμότητας των δασμών παραμένει εκκρεμές στα αμερικανικά δικαστήρια», ενώ αμφισβητείται το κατά πόσο το Δημόσιο θα υποχρεωθεί να επιστρέψει τα ποσά που έχει ήδη εισπράξει.
Ο μόνος τομέας όπου διαφαίνεται διακομματική σύγκλιση είναι η αυστηροποίηση του πλαισίου για την πρόσβαση της Κίνας στην υψηλή τεχνολογία. Μεταξύ των προωθούμενων μέτρων περιλαμβάνονται ο Νόμος για την Ασφάλεια Απομακρυσμένης Πρόσβασης (Remote Access Security Act) και ο Νόμος για την Ασφάλεια των Μικροτσίπ (Chip Security Act), που στοχεύουν στην αποτροπή διαρροής προηγμένων κυκλωμάτων τεχνητής νοημοσύνης σε ξένους ανταγωνιστές.
Εξεταστικές επιτροπές, σκάνδαλα και μεταναστευτικό
Η επικράτηση των Δημοκρατικών συνεπάγεται την ανάληψη της προεδρίας σε όλες τις κοινοβουλευτικές επιτροπές, οι οποίες διαθέτουν ελεγκτικές αρμοδιότητες και δικαίωμα έκδοσης κλητεύσεων.
Εξέλιξη που ανοίγει τον δρόμο για εξονυχιστικές έρευνες γύρω από τις επιχειρηματικές δραστηριότητες της οικογένειας Τραμπ, τις επαφές του προέδρου με τον εκλιπόντα Τζέφρι Έπσταϊν, καθώς και για τους χειρισμούς του Υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ στις επιχειρήσεις στο Ιράν. Μάλιστα, δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο να επιχειρηθεί εκ νέου η παραπομπή του Τραμπ με το ερώτημα της καθαίρεσης (impeachment) για τη διαχείριση της πολεμικής σύρραξης.
Επιπλέον, το Κογκρέσο δρομολογεί εκτεταμένες έρευνες για τη μεταναστευτική πολιτική της κυβέρνησης. Οι Δημοκρατικοί σκοπεύουν να αξιοποιήσουν την εξουσία κλήτευσης προκειμένου να εξετάσουν τη συνεργασία της ομοσπονδιακής φορολογικής αρχής (IRS) με το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας στο πλαίσιο των μαζικών απελάσεων προσφύγων και μεταναστών.
Οι συλλήψεις σε αεροδρόμια και οι συνοπτικές διαδικασίες απέλασης αποτελούν κεντρικό πυλώνα της ατζέντας Τραμπ. Ωστόσο, πρόσφατη δημοσκόπηση του Fox News έδειξε ότι το 53% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων θεωρεί πως τα μέτρα καταστολής «ξεπέρασαν τα όρια».
Από την πλευρά του, το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας υποστηρίζει ότι το 70% των κρατουμένων φέρει εγκληματικό υπόβαθρο (συνυπολογίζοντας τις εκκρεμείς κατηγορίες), ισχυρισμός που αμφισβητείται έντονα, καθώς το νομικό σύστημα των ΗΠΑ κατοχυρώνει το τεκμήριο της αθωότητας μέχρι την έκδοση τελεσίδικης δικαστικής απόφασης.
Όπως καταλήγει ο Λούκας, η νέα ισορροπία δυνάμεων στο Κογκρέσο επιτρέπει στους Δημοκρατικούς και σε μετριοπαθείς Ρεπουμπλικανούς «να συνεργαστούν με τις τοπικές κοινωνίες και τις πολιτειακές αρχές, προωθώντας πολιτικές ανάκαμψης και θεσμικής υπευθυνότητας».
