Το νερό αναδεικνύεται σε μία από τις νέες στρατηγικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς η κλιματική κρίση, η λειψυδρία, οι αυξανόμενες ανάγκες και οι πιέσεις στις υποδομές μετατρέπουν τη διαχείριση των υδάτινων πόρων από ένα κατεξοχήν περιβαλλοντικό ζήτημα σε κρίσιμο παράγοντα οικονομικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας.
Το μήνυμα αυτό ανέδειξε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις επενδύσεις σε υδατικές υποδομές, στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και στη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού πλαισίου για την ασφάλεια και την επάρκεια του νερού. Στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών σχεδιασμών βρίσκεται, μεταξύ άλλων, η νέα Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για το Νερό, που αναμένεται να λειτουργήσει ως μηχανισμός συντονισμού πολιτικών και επενδύσεων.
Η κατεύθυνση αυτή δημιουργεί ένα νέο περιβάλλον και για την Ελλάδα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνδέει πλέον πιο άμεσα τις πολιτικές για το νερό με τη χρηματοδότηση υποδομών, την αντιμετώπιση των φυσικών κινδύνων και την κλιματική προσαρμογή. Στο πλαίσιο της αναθεωρημένης Πολιτικής Συνοχής προβλέπεται ενίσχυση των πόρων για έργα που αφορούν τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων, την προστασία από πλημμύρες και ξηρασίες και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των κρατών-μελών.
Στην ίδια ευρωπαϊκή στρατηγική εντάσσονται το σχέδιο αντιμετώπισης καυσώνων, η Συμμαχία για την Κλιματική Ασφάλιση, αλλά και η πρωτοβουλία OceanEye για την παρακολούθηση των θαλάσσιων και υδάτινων οικοσυστημάτων και την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών. Το κοινό στοιχείο είναι ότι το νερό αντιμετωπίζεται πλέον ως κρίσιμη υποδομή και ως παράμετρος που αφορά την οικονομία, την ασφάλεια, την ποιότητα ζωής και την ανθεκτικότητα των πόλεων.
Απ΄ την ελληνική πλευρά, σε αυτή ακριβώς τη λογική εντάσσονται και οι πρωτοβουλίες που προωθεί το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Όπως έχει γίνει γνωστό, ο ΥΠΕΝ Σταύρος Παπασταύρου έχει θέσει στο επίκεντρο τη θεσμική μεταρρύθμιση για το νερό, την πρώτη Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, την ενίσχυση των υποδομών και την αξιοποίηση τεχνογνωσίας και νέων τεχνολογιών. Παράλληλα, υλοποιεί έργα συνολικού ύψους 3,4 δισ. ευρώ που αφορούν τους μισούς δήμους της χώρας.
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, στη στρατηγική αυτή εντάσσονται ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία και τεχνογνωσία. Μετά τη συμφωνία του ΥΠΕΝ με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων τον Ιούλιο για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας κρίσιμων υπηρεσιών και υποδομών στους τομείς του νερού και της ενέργειας, το επόμενο βήμα αφορά τη Θεσσαλονίκη.
Μάλιστα, την περασμένη Παρασκευή η ΕΥΑΘ προχώρησε στην υπογραφή συμφωνίας με την ΕΤΕπ, μέσω του InvestEU Advisory Hub, με στόχο την κατάρτιση ενός μακροπρόθεσμου επενδυτικού προγράμματος. Η συνεργασία θα εξετάσει τις υφιστάμενες υποδομές ύδρευσης, αποχέτευσης, επεξεργασίας λυμάτων και κυκλικής οικονομίας, αλλά και τις μελλοντικές επενδυτικές ανάγκες της ευρύτερης περιοχής.
Το ζητούμενο για το ΥΠΕΝ, δεν είναι μόνο η πραγματοποίηση νέων έργων, αλλά και η ιεράρχηση των αναγκών. Στο πλαίσιο της συμβουλευτικής υποστήριξης θα αξιολογηθούν οι υφιστάμενες υποδομές και θα καταρτιστεί επενδυτικό πρόγραμμα με βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Στις πιθανές παρεμβάσεις περιλαμβάνονται ο εκσυγχρονισμός των δικτύων, η μείωση των απωλειών νερού, η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, η ψηφιακή παρακολούθηση, η αναβάθμιση της επεξεργασίας λυμάτων, η επαναχρησιμοποίηση νερού και οι λύσεις κυκλικής οικονομίας.
«Σε συνέχεια της συμφωνίας μεταξύ ΥΠΕΝ και ΕΤΕπ για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας κρίσιμων υπηρεσιών και υποδομών σε νερό και ενέργεια τον Ιούλιο, σήμερα προχωρά και η ΕΥΑΘ σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας», επεσήμανε χαρακτηριστικά ο κ. Παπασταύρου και πρόσθεσε: «Τα πεπαλαιωμένα δίκτυα και οι απώλειες νερού, οι αυξημένες ανάγκες σε νερό και οι τουριστικές πιέσεις, οι προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής και της λειψυδρίας σε όλο τον κόσμο δεν επιτρέπουν αδράνεια ούτε μπορούν να αντιμετωπιστούν μεμονωμένα και αποσπασματικά. Γι’ αυτό και προχωρήσαμε σε μία γενναία θεσμική μεταρρύθμιση»
Η διάσταση της Θεσσαλονίκης είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η ΕΥΑΘ παρέχει υπηρεσίες ύδρευσης, αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων σε περίπου 1,3 εκατομμύρια ανθρώπους στην ευρύτερη περιοχή. Η αξιοπιστία και η ανθεκτικότητα των συγκεκριμένων υπηρεσιών αποκτούν αυξημένη σημασία υπό την πίεση της κλιματικής αλλαγής, της ζήτησης και της ανάγκης για αποδοτικότερη χρήση νερού και ενέργειας.
Παράλληλα, η συνεργασία αποκτά πρόσθετη θεσμική διάσταση μετά τη μεταρρύθμιση στον χάρτη των υδάτων, βάσει της οποίας η ΕΥΑΘ αναλαμβάνει κεντρικότερο ρόλο με την ενσωμάτωση 25 παρόχων ύδρευσης και άρδευσης σε Θεσσαλονίκη και Χαλκιδική. Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της ΕΥΑΘ Άνθιμο Αμανατίδη, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ανάγκη για νέα αρχιτεκτονική διαχείρισης του υδατικού πόρου, με τεκμηριωμένο επενδυτικό σχεδιασμό, σαφείς προτεραιότητες και αξιοποίηση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων.
Ηλίας Παλιαλέξης
